Kulisy obecności wojsk sowieckich na terytorium PRL

Kulisy obecności wojsk sowieckich na terytorium PRL

Za raz po wojnie wojska sowieckie bez podstaw prawnych i uzgodnień z władzami Polski przebywały w naszym kraju 11 lat…

Końcowym akcent zakończenia II wojny światowej w Europie była bezwarunkowa kapitulacja III Rzeszy, która nastąpiła 8 maja 1945 roku. Jednak na terenie Niemiec pozostało wiele oddziałów wojsk radzieckich. Nie tylko na terenie Niemiec… 29 maja 1945 roku Naczelne Dowództwo Armii Czerwonej dotychczasowe radzieckie fronty przeformowało na: Grupę Okupacyjną Wojsk w Niemczech, Centralną Grupę Wojsk (Austria, Czechosłowacja i Węgry), Południową Grupę Wojsk (Bułgaria i Rumunia) oraz Północną Grupę Wojsk w Polsce. Na jej czele stanął Konstanty Rokossowski – sowiecki marszałek o polskim pochodzeniu a później minister obrony PRL. Wojska sowieckie bez podstaw prawnych i uzgodnień z władzami Polski przebywały w naszym kraju 11 lat. Przez pierwsze powojenne lata uczestniczyły w pacyfikowaniu kraju i niszczeniu struktur Państwa Podziemnego. Bilans tego okresu to fala rabunków, morderstw na działaczach politycznych i żołnierzach podziemia antykomunistycznego, terror stosowany wobec ludności cywilnej.

Sowieci działali poza jakąkolwiek kontrolą władz „polskich”. Zwłaszcza, że w październiku 1956 roku sytuacja w Polsce była niestabilna, a ze swoich baz z Dolnego Śląska i Pomorza wojska sowieckie rozpoczęły marsz na Warszawę, gdzie w tym czasie odbywały się obrady VIII Plenum KC PZPR. W tamtym czasie Gomułka po rozmowie z Chruszczowem przekonał go do zatrzymania wojsk, które były już 150 kilometrów od stolicy. W 1968 r. sowieci uczestniczyli w operacji „Dunaj” na terenie Czechosłowacji. W 1980 r. istniała możliwość, że m.in. przy ich udziale komunistyczne władze rozprawią się z demokratycznym ruchem „Solidarności”. Zwłaszcza, że początkowo komuniści w Polsce już w sierpniu 1980 roku chcieli wprowadzić stan wojenny, wprowadzony ostatecznie ponad rok później.

Po październikowych wydarzeniach, 17 grudnia 1956 roku, władze obu krajów podpisały w Warszawie umowę międzyrządową o statusie prawnym wojsk sowieckich czasowo stacjonujących w Polsce. Artykuł 1 umowy stwierdzał, że ich pobyt nie może naruszać naszej suwerenności i prowadzić do ingerencji w nasze wewnętrzne sprawy. Ruchy oddziałów miały odbywać się tylko za zgodą polskich władz. Mimo tych wytycznych, przez cały czas pobytu w Polsce dowódcy PGW nie byli skłonni informować polskich władz o rzeczywistej liczebności, organizacji, uzbrojeniu wojsk ani nie meldowali polskim władzom o swoich ruchach. Strona polska nie miała prawa wstępu na teren jednostek sowieckich. Wprowadzenie i składowanie broni jądrowej odbyło się bez formalnej zgody rządu polskiego i było utrzymywane w największej tajemnicy. Wojska sowieckie korzystały z wielu przywilejów: obiekty i urządzenia wybudowane ze środków PGW użytkowały nieodpłatnie, obiekty polskie z 50-procentową zniżką w czynszu, remonty przeprowadzano sporadycznie, wiele budynków popadało w ruinę, obszary leśne i rolne – poligony, lotniska, place ćwiczeń, lasy, jeziora – użytkowano bezpłatnie, w przewozach kolejowych wojska radzieckie otrzymały takie same ulgi jak wojsko polskie, ładunki i towary wwożone do Polski były zwolnione z ceł i opłat.

W czasie swojego pobytu w Polsce, czyli od 1945 do 1993 roku, sowieci przyczynili się do śmierci ponad 600 polskich obywateli, którzy ginęli w wyniku przestępstw, napadów i w wypadkach powodowanych przez pijanych kierowców. Miały też miejsce również rozboje i włamania. Duże spustoszenie w środowisku naturalnemu wyrządziło składowanie materiałów ropopochodnych. Z ludnością polską żołnierze radzieccy kontaktowali się rzadko, nie wolno im było samodzielnie opuszczać garnizonów. Każda większa jednostka miała własne sklepy, szkoły, a nawet kina. Mimo to zdarzały się nawet polsko-radzieckie przyjaźnie i małżeństwa.

Marcin Pięt

Foto: wikimedia commons/CC-BT-SA-3.0

Zostaw Komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.